ZAKONSKA REGULATIVA U PČELARSTVU U SRBIJI

Pčelarstvo je veoma značajna privredna grana neprocenjive vrednosti. Koristi od pčela se ogledaju pre svega u oprašivanju ratarskih kultura (više 20.000 biljnih kultura ciji su oprašivači pčele), obezbeduju visiko kvalitetnih pčelinjih proizvoda (med, polen, maticni mleč, propolis, vosak, pčelinji otrov i u poslednje vreme veoma interesantan proizvod-pčelinje larve), ali i kao veoma značajan indikator zagađenja životne sredine, što je danas sve aktuelnije s obzirom na brojna zagađenja koja za posledicu imaju pojavu novih bolesti kao i aktiviranje starih i davno zaboravljenih oboljenja. U Srbiji danas, prema nezvaničnim podacima, ima oko 300-350.000 pčelinjih društava, 35-40.000 pčelara, s prosečnom starosnom strukturom izmedu od 55-65. godina, sa prosečno malim brojem košnica, 8,75 košnica po pčelaru, što čini ovu granu privrede još težom. Kao i u svakoj drugoj proizvodnji, tako i u pčelarstvu, postoje određeni zakoni i pravilnici koji regulišu držanje pčela, kontrolu zdravstvenog stanja i kontrolu proizvodnje pčelinjih proizvoda.

Gajenje pčela

Gajenje pčela regulisano je Zakonom o merama za unapređenje stočarstva ,,Službeni glasnik RS, broj 61/1991.''. Prema čl. 36. pčele se gaje u pčelinjaku koji se postavlja tako da pčele ne smetaju susedima i prolaznicima, van stambenih objekata i gusto naseljenih mesta. Svaka opština propisuje način postavljanja pčelinjaka i njegovu udaljenost od stambenih i dugih objekata i uslove držanja. Zabranjeno je držanje pčela na području gde se vrši selekcija pčela. Prema istom Zakonu (clan 37.) u promet se mogu staviti samo pčelinje matice koje potiču od selekcionisanog biološkog materijala. Kad je reč o seobama pčela, pčelar je dužan da o mestu gde preseljava pčelinjak obavesti nadležni organ uprave u opštini na čijoj se teritoriji nalazi to mesto, najkasnije 48 časova pre preseljenja pčela. Zemljište za postavljanje pčelinjaka (član 39.) koji se preseljava, može se koristiti uz predhodnu saglasnost vlasnika. Pčelinjak se u nacionalnom parku ili drugom zašticenom prirodnom dobru može postaviti samo na mestima i pod uslovom koje odredi preduzeće koje upravlja nacionalnim parkom. Korišcenje medonosnog bilja je slobodno i bez nadoknade (član 40.). Kada je reč o zaštiti bilja određenim insekticidima ili suzbijanju komaraca to je regulisano članom 42, 43 i 44. istog Zakona. U cilju sledljivosti kretanja pčelinjih zajednica kao i kontrole nadzora sprovodenja mera zdravstvene zaštite, u postupku je formiranje Registra držalaca pčela. Upis u Registar držalaca pčela vrši ce se na osnovu zahteva stranke. Zahtev za upis u Registar držalaca pčela treba da sadrži sledeće podatke: 1. Ime i prezime vlasnika pčelinjaka, broj licne karte, adresa, mesto, opština, kontakt telefon. Za stacionirani pčelinjak ili mesto gde su pčele smeštene u zimskom periodu, neophodno je pribaviti broj katastarske parcele, ime i prezime vlasnika iste parcela gde su pčele stacionirane. Vlasnik mora da priloži dokaz o vlasništvu parcele ili ako je parcela iznajmljena, original ili overenu kopiju ugovora o zakupu zemljišta gde su pčele stacionirane. 2. Kopiju ugovora sa nadležnom veterinarskom organizacijom koja obavlja zdravstvenu zaštitu pčela. 3. Potvrdu, ako je poljoprivredno gazdinstvo upisano u Registar poljoprivredih gazdinstava Republike Srbije. 4. Dokaz o uplati - ORIGINAL UPLATNICA Svrha: troškovi postupka Iznos: 1500,00 dinara Broj žiro racuna: 840-1562845-88 Broj modela:97 Poziv na broj: 02-41900-0000-74232101 Primalac: Uprava za veterinu 5. Ako je u pitanju pravno lice fotokopiju rešenja Agencije za Registar privrednih subjekata. Zahtev se dostavlja na adresu: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Uprava za veterinu Omladinskih brigada 1 11070 Novi Beograd

Kontrola zdravstvenog stanja

Kontrola zdravstvenog stanja pčelinjih društava vrši se na osnovu Zakona o veterinarstvu ,,Službeni glasnik Republike Srbije, br. 91/2005.'' u kome su navedene zarazne bolesti životinja određene zoosanitarnim kodeksom medunarodne organizacije za zaštitu zdravlja životinja (OIE), po kome su predviđene sledeće bolesti pčela: 1. Akaroza pcela (Acariosis of bees) 2. Američka kuga pčelinjeg legla (American foulbrood) 3. Evropska trulež pčelinjeg legla (European foulbrood) 4. Nozemoza (Nosemosis of bees) 5. Varooza (Varroosis) 6. Tropileloza (Tropilaelaps clareae). Na osnovu Zakona o veterinarstvu, ,,Službeni glasnik Republike Srbije, br. 91/05'' clan 51. st. 1 Ministar za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu je doneo Pravilnik o utvrđivanju Programa mera zdravstvene zaštite životinja za 2006. godinu (,,Službeni glasnik Republike Srbije, broj 38/06''). Prema istom Pravilniku u 2006. godini predviđen je pregled pčelinjih društava na sledeće bolesti: Američka kuga pčelinjeg legla, Nozemoza, Varooza, Tropileloza i Etinioza (Aethina tumida).

Kontrola pčelinjih proizvoda

Pčelinji proizvodi (med, polen, propolis, matični mleč, vosak) su proizvodi koji se skupljaju i distribuiraju na našem tržištu. Iz pčelinjaka koji je registrovan i u kojem je proveden Program mera uz adekvatnu terapiju, ukoliko je bila potrebna, mogu se distribuirati i prodavati pčelinju proizvodi ukoliko zadovoljavaju zahteve Pravilnika o kvalitetu i drugim zahtevima za med, drugi pčelinji proizvodi, preparati na bazi meda (,,Službeni list Srbije i Crne Gore, broj 45/03.,) dok su metode za kontrolu kvaliteta meda i dugih pčelinjih proizvoda regulisane starim Pravilnikom (Pravilnik o kvalitetu meda i drugih pcelinjih proizvoda i metodama za kvalitet meda u drugih pčelinjih proizvoda - Službeni list SFRJ, broj 4/85). Prisustvo rezidua u medu i ostalim pčelinjim proizvodima regulisano je Pravilnikom o količinama pesticida, metala i metaloida i drugih otrovnih supstancija, hemioterapeutika, anabolika i dugih supstancija koje se mogu nalaziti u namirnicama (,,Službeni list SRJ, broj 5/92''). Objekti u kojima se vrši obrada (vrcanje, pretakanje, dekristalizacija...) i skladištenje meda moraju da ispunjavaju uslove koje predvida Pravilnik o uslovima koje moraju ispunjavati objekti za klanje životinja, obradu, preradu i uskladištenje proizvoda životinjskog porekla (,,Službeni list SFRJ, broj 53/89''). Prema ovom Pravilniku objekti za preradu i skladištenje meda, prema vrsti proizvodnje i nacinu rada moraju imati prostorije za: - prijem meda, - preradu, punjenje, pakovanje iskladištenje proizvoda, - prostoriju za ambalažu, - garderobu i sanitarnu prostoriju, - i prostoriju za veterinarsku inspekciju. Tehnološka povezanost, broj, veličina i opremljenost prostorija zavise od vrste i obima proizvodnje. Objekat (prostorija) u domaćinstvu za obradu i preradu meda, zavisno od vrste i obima proizvodnje mora imati sladeće: - zidove i podove izrađene od vodootpornog materijala, svetle boje i glatkih površina, koje se lako održavaju, - vrata i prozore zaštićene od ulaska insekata i glodara, - odgovarajuće osvetljenje, - opremu od materijala koji ne utiče štetno na proizvode, - uređaje za hlađenje koji omogućava skladištenje na temperaturi do +10 °C, - posebno uređen sanitarni čvor i ormar za radnu odeću i obuću, - higijenski ispravnu vodu i toplu vodu, uređaj za pranje ruku i opremu za pranje i sanitaciju posuda i pribora, - direktan odvod otpadnih voda iz opreme i sa podnih površina, - posude (kontejnere) za odlaganje otpadaka.

Zaključak

Klimatske prilike i geografska lokacija naše zemlje prema brojnim istraživanjima obezbeđuje veoma kvalitetne i visoko cenjene pčelinje proizvode (prvenstveno med), koji nažalost, ako ne budu proizvedeni pod odgovarajućim zakonski propisanim uslovima, prema predhodno navedenim Pravilnicima i uputstvima neće moći naći tržište izvan kruga porodice koja ih proizvodi.

Dr sci. vet. Nada Plavša,
Naucni institut za veterinarstvo, Novi Sad

STANJE U PČELARSTVU NAKON ULASKA MAĐARSKE U EU

Proučavajuci podatke može se zaključiti da je i u pčelarstvu stanje gore, kao i u ostalim granama poljoprivrede, nakon ulaska u EU. Iz cega se to vidi i kako se može meriti: - prvo i najvažnije je znacajan pad otkupne cene meda za 30-50 % - drastično smanjenje seoba na paše (50-70 %) - povećana ponuda prodaje pčelinjaka. Utvrđen je znacajan pad zarade pčelara, uključujući i profesionalne. Pad zarade, profitabilnost pčelara ne mogu da nadoknade ni subvencije predviđene Nacionalnim Programom pčelarstva. Trenutno u Mađarskoj ima 800.000 pčelinjih društava i 16.000 pčelara. Polovina pčelara pčelari pološkama, a druga polovina sa nastavljačama. U okrugu Tolna ima oko 32.000 pčelinjih zajednica kod 645 pčelara. Mađarska ubere godišnje od 6-8 hiljada tona bagremovog meda. Letnja paša, uključujuci svilenicu (cigansko perje), faceliju, lipu i suncokret daje još od 5 do 7 hiljada tona meda. U ovoj godini, medonošenje bagrema se može oznaciti kao srednje slabo, isto kao i medonošenje ostalih letnjih kultura. Pčelari Madarske imali su ove godine epohalnu inicijativu - stvaranje jednog Akcionarskog društva mađarskih pcelara. Nažalost, stvaranje tog AD se izjalovilo tako da je otkupna cena meda tolika koliko za med misle da treba da plate gospoda otkupljivaci. Jedna mogucnost još postoji, a to je da - ako mislimo da je niska otkupna cena, ne prodamo med.

Subvencije i stimulacije koje pruža Nacionalni program pčelarstva u Madarskoj

- subvencije pri kupovini lekova i šecera (3 € ) - Subvencija za kupovinu matica od 5 € i 3 € za matičnjake - subvencija za nabavku sredstava koja olakšavaju seobu pčela i to: - za kupovinu kamiona oko 1700 € - za kupovinu prikolice oko 1100 € - za kupovinu agregata oko 170 € - pomoć pri stručnom usavršavanju pčelara - sufinansiranje upotrebe higijenske podnjače - sufinansiranje sistema obeležavanja lošnica Navedeni su najvažniji elementi Programa.

Pouke jednog teškog atentata na pcele

Velika šteta je nastala na pčelinjacima koji se nalaze unutar površine oivičene naseljima Nemetker, Paks, Dunakomlod i Đerkenj. Oko 50 pčelinjaka sa oko više od 3000 pčelinjihj zajednica zadesilo je teško trovanje, uništavanje. Pikanterija je što se sve ovo dešava unutar Nacionalnog Parka Dunav-Drava. Od prvog momenta pčelari okruga Tolne, zajedno sa Udruženjem vrše stručno ispitivanje uzroka nastanka štete. Predsednik Udružanja pčelara Mađarske, Broš Peter snažno žali oštecene pčelare i učinice sve da se ovakve pojave više ne dese na teritoriji Mađarske. Iz jako teške, skoro bezizlazne pozicije trebalo je utvrditi uzroke i prouzrokovaće trovanja pčela. Ono cemu se nismo nadali je da su brzo reagovale neke stručne institucije i to: Okružna Stanica za ispitivanje zemljišta i zaštitu bilja Tolne, Okružna veterinarska stanica za praćenje kvaliteta hrane (obezbedili su učešce veterinara). Stanica milicije grada Palša, opštinska služba grada Nemetkera i stručni savetnici za pčelarstvo iz okruga tako da se situacija izgleda pozitvno rešava za pčelare. Znamo čime je prskano, znamo da se prskalo sa zemlje, a znamo i osobu koja je prskala. Sad je na advokatima da dokažu velilčinu štete. Ovo nije bilo obično trovanje, nego prava ekološka katastrofa. Sredstvo se zove REGENT 80 W6 i može se koristiti uz primenu strogih mera predostronosti. Pre tri godine je jedna firma iz Tolne vec platila nekoliko desetina miliona forinti pčelarima Đenka kao oštetu zbog nestručne upotrebe ovog sredstva. Nažalost u opštoj jurnjavi neki od preduzetnika se ne obaziru ni na šta. Njih samo interesuje kako da unište štetočine njihovih kultura. Gde je ovde bioproizvidnja, kako pčelariti u ovim uslovima? Kako možemo sa slašću da zagrizemo u plod koji je tretiran sa ovim sredstvom? Tada kada je trinaestorici pčelara pozlilo od uboda pčela koje su uspele da se dogegaju do pčelinjaka. Bluza jednog pčelara je postala roza boje u dodiru sa prskanim biljkama (bluzu je inače policija zaplenila kao dokazni materijal).Često prskanje protiv komaraca je samo šlag na torti. Pa onda, zašto pčelarimo? Pčelarenje nije samo preduzetništvo. Tu je i ljubav prema pčeli, prema prirodi i okolini.

Nadernjei Atila, predsednik udruženja pčelara Tolna, Mađarska
preveo: Gabor Agardi, Subotica